Basterdsuiker Cassonade Graeffe: een Brusselse uitvinding

Kristal-, donkerbruine of lichtbruine basterdsuiker? Allemaal smaken ze overheerlijk bij bijvoorbeeld pannenkoeken of rijstpap. Die laatste soort, ook wel kinnekessuiker genoemd, werd in de 19e eeuw uitgevonden in Brussel door de geëmigreerde Duitse vooruitziende industrieel Karl Gräffe.

Manchesterstraat 21 in de Brusselse gemeente Sint-Jans-Molenbeek. Nu worden hier onder meer dansers en choreografen klaargestoomd in centrum La Raffinerie-Charleroi Danse van de Fédération Wallonie-Bruxelles. Van 1858 tot 1953 gonsde het er van een andere soort bedrijvigheid.

Karl Gräffe, geboren omstreeks 1820, verhuisde als jonge knaap uit Duitsland naar België. Hij stamde uit een familie van lakenhandelaars. In 1858 stortte hij zich vastberaden op de suikernijverheid. Hij pootte een klein fabriekje neer te midden van het kluwen voedselverwerkingsbedrijven langs het kanaal Brussel-Charleroi in Sint-Jans-Molenbeek. Zijn collega-industriëlen meesmuilden om zoveel lef, in een tijd dat de suiker nog in de kinderschoenen stond. Maar niets of niemand kon deze atypische doorzetter op andere gedachten brengen. Hij liet zijn naam verfransen en ging voortaan als Charles Graeffe door het leven. Als bedrijfsleider werd hij op handen gedragen. Hij zwoer bij een ambachtelijke manier van werken, kwam op voor de zondagsrust van zijn werknemers en toen er velen uitvielen tijdens de cholera- en pokkenepidemie ging hij ze zelfs thuis een hart onder de riem steken.

Raffinaderij Graeffe broedde op een nieuwe soort suiker. Het resultaat werd cassonade: een hoogwaardige lichtbruine, zachte en licht gekaramelliseerde riet- of bietsuiker gemengd met melasse. Op de rood-blauw-witte verpakking stond een lachende krullenbol die zopas in een boterham met ‘meelsuiker’ had gehapt; daarna moest een blonde zoetekauw de lekkerbekken verleiden. Vandaar dat in Vlaanderen de lekkernij ook bekend is als ‘kinnekessuiker’. In de jaren ‘50 nam Tiense Suikerraffinaderij het bedrijf over, om sentimentele redenen inclusief de naam Cassonade Graeffe en de getekende jongen. Wel voegde ze haar eigen logo eraan toe. In de jaren ’80 mocht ene Christophe Castellano, een knaap uit Schaarbeek, poseren en op zijn foto is de huidige tekening gebaseerd. Alleen in 2014 moest Christophe tijdelijk het veld ruimen voor Kevin De Bruyne naar aanleiding van het WK voetbal in Brazilië en toen de Stichting voor Vermiste en Seksueel Uitgebuite Kinderen Child Focus in 2018 haar 20e verjaardag vierde, was in het kader van een bewustmakingscampagne de guitige kleine ook ‘vermist’. Tijdelijk echter, want intussen proeft hij weer even opgeruimd van zijn favoriete cassonade.